Axum en Gondar

Donderdag 22 november vliegen we om 9.25 naar Axum. Ik houd mijn tas angstvallig in de gaten en ik moet zeggen: Wat vluchttijden betreft is Ethiopië Airlines erg punctueel. We vertrekken zelfs een kwartier te vroeg! In Axum worden we opgewacht door onze gids Tshomi, die ons 20 minuten geeft om op te frissen waarna de tour begint. Axum heeft de naam omdat het de plaats van de oudste beschaving van Ethiopië is, maar valt wat mij betreft erg tegen. We zien wat ruïnes van o.a. het paleis van de Koningin van Sheba, die in de oudheid naar Jeruzalem reisde om Koning Salomo te bezoeken. Een hoop stenen, meer niet. De Koningin kreeg een kind van Salomo: Menelik 1. Hij werd door mams naar Jeruzalem gestuurd om kennis te maken met zijn vader Salomo en kreeg van Pa een heleboel Israëlieten mee naar huis om het koninkrijk Axum te besturen. Eén van hen nam stiekem de Arc des Verbonds mee en sindsdien staat de echte Arc volgens overlevering in Axum. Niemand mag hem zien, alleen de Hogepriester, die alles wijselijk lekker geheim houdt. Helaas wordt de kerk, waar alleen mannen binnen mogen, gerenoveerd zodat we ons behelpen met een foeilelijke kerk die door Haile Selassie gebouwd is. Al met al één en al opgeklopte lucht. Gelukkig zitten we hier maar 1 dag.

Aankomst op vliegveld van Axum

Zwembad van de koningin van Sheba

Restant paleis van de koningin

Kerk, gebouwd door Haile Selassie

Gezellig stel voor een Stela (obelisk)

Uitzicht vanuit ons hotel

Vrijdag vliegen naar Gondar. Hier zijn veel kastelen te bezichtigen die nog in behoorlijke staat zijn. Onze gids Solomon is een leuk humoristisch jong die veel weet te vertellen. De kastelen dateren van rond 1600 en zijn gebouwd door opeenvolgende koningen. We zien ook een enorm zwembad uit die tijd, dat elk jaar op 19 januari gevuld wordt met rivierwater ter ere van Epiphanie, het feest van de doop van Jezus door Johannes de Doper. Het is dan stampvol met pelgrims die na het gebed massaal in het koude water springen. De bijbehorende kerk is de moeite waard! Van binnen helemaal beschilderd met taferelen uit het leven van Jezus en Maria en een plafond vol engelen. Zaterdag maken we een wandeling door het Simien Gebergte, net als alle andere lokaties Unesco World Heritage. Een gewapende guard begeleidt ons. Waarom?? De natuur is prachtig! Het doet ons denken aan de Grand Canyon. Inmiddels zijn we er echt aan toe om naar huis te gaan. Heerlijk in mijn eigen bed slapen, een croissantje bij het ontbijt en vooral een schone omgeving en een lekker warm bad. Over een uur vertrekt onze vlucht naar Addis Ababa waar we nog een ontmoeting hebben met Saskia van de PUM. Zij heeft afgelopen week Nekemte Hospital bezocht, dus we hopen te horen dat de PUM daar gaat assisteren bij de reparatie en het onderhoud van de medische apparatuur.

Prachtige kamer in Goha Hotel in Gondar

Dansgroep tijdens de lunch

Kasteel van King Fasilidas

Enorm bad waar op 19 januari Epiphanie gevierd wordt

Gids Solomon onder de Trinity (3-eenheid)

Engeltjes plafond

Wandeling door Simien Mountain

Rob + bewaker

Prachtige eetzaal

Laatste mailtje op ons terras

Degenen die overwegen ook deze prachtige reis te maken, kunnen we aanraden bij Friew Kidane te boeken. Alles was prima geregeld en onze gidsen waren stuk voor stuk TOP!

Emailadres: friewkid@gmail.com

Bahir Dar, Lalibela en een verdwenen tas.

Na 1 nachtje in het Yeka Guesthouse in Addis, waar we de opvolger van tandarts Eric ontmoeten, vertrekken Rob en ik met de vlucht van 07.20 uur vanaf Bole Airport naar Bahir Dar aan het Tana Meer. We hebben een rondreis in het noorden van Ethiopië geboekt bij een lokaal reisbureau van Friew Kidane. Hij is ons aanbevolen door Marjo, een vriendin van nicht Annelies, die zelf regelmatig als reisleidster met een groep Hollanders naar Ethiopië reist. In Bahir Dar aangekomen komt de koffer van Rob als laatste aanrollen, daarna stopt de band en blijft het oorverdovend stil. Ehh, ja........ en die van mij dan?? Geen tas van Chris! Gids Dessie die ons ophaalt doet er niet moeilijk over: dat gebeurt wel vaker en waarschijnlijk komt de tas met de vlucht van half 1. We nemen ons intrek in Abay Mingh Lodge, een prachtig park met aparte bungalows. Als eerste staat een boottocht op het programma over het Tana Meer, waarbij we 2 prachtige Monasteries bezoeken. Debre Maryam (kerk van Maria) is een ronde kerk, van binnen beschilderd met bijbelse taferelen in prachtige kleuren. Het zijn Orthodoxe kerken en elk bevat een replica van de Ark des Verbonds met de 10 geboden die Mozes van God ontving.  Bij één van de vele stalletjes langs de route kopen we 2 houten drieluikjes na natuurlijk flink gehandeld te hebben. Als we 's avonds thuiskomen is mijn tas niet gearriveerd. Ook met de avondvlucht geen tas! Ik poets mijn tanden met Rob's tandenborstel en vestig mijn hoop op de ochtendvlucht van maandag.

Helaas, ook maandag geen tas. We bellen Friew, die zijn agent in Addis al heeft ingeschakeld. De tas is gevonden en hij komt definitief vanavond. Ik doe mijn oude kleren maar weer aan en we bezoeken de Blue Nile Falls. Vroeger een indrukwekkend geheel, vergelijkbaar met de Victoria Falls, maar sinds de bouw van een dam gereduceerd tot  zo'n 20% van z'n oorspronkelijke volume. We maken een prachtige wandeling ernaartoe en juist als we bij de waterval arriveren zetten ze de dam open, zodat we de waterval voor onze ogen zien groeien. Indrukwekkend! 's Middags maken we een City-tour en bezoeken we de lokale markt. Daar koop ik een authetieke koffiepot, die we vaak gezien hebben bij koffie-ceremonies. Ik snak zo langzamerhand naar schone kleren en ga rond 20.00 uur hoopvol langs de hotelbalie om mijn tas te halen, edoch..........helaas pindakaas! Nu toch behoorlijk over de rooie bellen we Friew, die weet te achterhalen dat mijn tas inmiddels in Gondar is beland. Potverdorie, nog geen schone kleren. Morgen vertrekken we per vliegtuig naar Lalibela,dus de tas zal daar ook naartoe gevlogen worden. Eerst zien, dan geloven. Mijn tas heeft inmiddels meer van Ethiopië gezien dan ik zelf!

Gids Dessie en Rob op Lake Tana

Binnenwerk Debre Maryam

Buitenkant Debre Maryam

Prachtige muurschilderingen

Vakantiegangers bij de Blue Nile Falls

Woensdag 20 november.

Rond 9 uur landt ons propellorvliegtuig in Lalibela en een kwartiertje later komt de vlucht vanuit Gondar binnen. Een heel spannend moment! Met z'n verrekijker houdt Rob het uitladen van de bagage in de gaten en ja hoor...... We zien een zwarte tas met blauwe band en rood hangslot. Gelukkig heb ik een herkenbare tas, want achteraf blijkt de papieren plakstrook losgeraakt te zijn en wist geen mens meer waar die tas thuishoorde. Heerlijk gelijk in het Lal Hotel gedoucht en schone kleren aangedaan. Daarna op kerkentocht. Lalibela is beroemd vanwege zijn in de rotsen uitgehouwen kerken. Gids Daniël is zelf "deken"  in de kerk en weet veel van de historie. Onze kennis van de Bijbelverhalen komt uitstekend van pas. Mooi stukje algemene ontwikkeling dat we van huis uit hebben meegekregen. De kerken zijn vertikaal naar beneden uitgehouwen in de harde rots, ongelofelijk hoe ze dat klaargespeeld hebben. We bezoeken 5 indrukwekkende kerken, steeds weer schoenen uit/schoenen aan. De volgende dag is het de dag van St Michael, waarop de uittocht van het Joodse volk uit Egypte wordt herdacht. Met Daniël wonen we de dienst bij in St Michaels Church, waar we op blote voeten op de met oude tapijten belegde vloer staan. Eenmaal thuis vergaan we van de jeuk. Ik denk dat we tussen al die niet zo fris ruikende priesters een flink aantal vlooienbeten hebben opgelopen. Lekkerrrrrr......... Later hoorden we dat het verstandig is in die kerken sokken te dragen met vlooienpoeder erin en de broekspijpen in je sokken te stoppen. Doe je voordeel met deze tip!! Na een lunch in "The Seven Olives" gaan we door met de resterende kerken. Bizar is dat de Ethiopiërs rond deze fantastische kerken een soort Heilige Land Stichting hebben gemaakt met de Jordan River, Mount Sinaï en nog meer van die Bijbelse plekken.  Ondanks de jeuk is Lalibela het hoogtepunt van onze tour!

Bekende Bet Giyorgis Church

De poortwachter

Bet Giyorgis van onderaf gezien

Schoenen uit/schoenen aan

Dienst in St Michaels Church

Pelgrims op weg naar de dienst

Universiteits-perikelen en de Bonte Avond.

Onze laatste donderdag hebben we een afspraak met het hoofd Opleidingen van de Universiteit, een leuke GP (huisarts) met de naam Billisuma, voor mij kortweg Billie. Zoals we in het begin van onze werkzaamheden in Nekemte gehoord hebben wil de Universiteit haar dokters in opleiding vanaf Januari 2014 stage laten lopen in Nekemte Hospital omdat het Academisch Ziekenhuis pas over 1 jaar klaar is. Wij hebben al toegezegd dat wij specialisten kunnen invliegen om bij het lesgeven te assisteren. Tijdens deze meeting moeten de puntjes op de i gezet worden. Wat schetst onze verbazing als Billie meedeelt dat na het vertrek van de charismatische directeur van Nekemte Hospital een oudere kinderarts de macht heeft overgenomen en opeens van de Universiteit een vermogen eist in ruil voor het opleiden van de jonge artsen. Volgens Billie is de samenwerking van de baan en zoekt men naar andere ziekenhuizen, die op minstens 150 km afstand liggen, om de opleiding te verzorgen. Wij zijn perplex! Alles bijna in kannen en kruiken en nu dit......... "What to do" zou Abba Tesfaye zeggen. De directie van de Universiteit is in spoedberaad bijeen en Billie gaat vragen of men ons na de vergadering te woord wil staan. Dat wil men. Na ruim een uur wachten is de meeting nog niet afgelopen en met de toezegging dat we morgen om 8.30 uur een afspraak krijgen worden we door de Universiteitsauto netjes thuisgebracht. Daar vertellen we natuurlijk zwaar aangeslagen ons verhaal en Rob overweegt om het contact dat hij heeft gelegd tussen Nekemte Ziekenhuis en de PUM om een technicus te sturen voor alle kapotte apparatuur, ook maar op te schorten. Dat is Afrika..........

De volgende ochtend worden Rob, Dick en ik hartelijk ontvangen door de Rector Magnificus, Professor Fekadu, en zijn staf. Na wat inleidend gebabbel komt de vraag van ons op tafel: "Hoe gaan we onze samenwerking opnieuw vormgeven gezien de huidige problemen?". Fekadu: "Problemen? Wat voor problemen?" Wij kijken elkaar verbijsterd aan. Is dit een spelletje of weet hij echt van niets. Billie vertelt dat hij met ons over de stroeve samenwerking tussen de Universiteit en het Nekemte Hospital heeft gesproken en Fekadu reageert: " Ooo, dat. Dat zijn alleen temporary problems." Met hulp van het Ministerie in Addis zullen deze problemen snel uit de wereld zijn. Bovendien gaat het om een actie van 2 oudere kinderartsen in het ziekenhuis en de rest van de specialisten is wel van plan mee te werken aan de opleiding. Nou, dat werpt een ander licht op de zaak. Afgesproken wordt dat onze inspanning om specialisten te sturen gewoon door kan gaan en dat de stage van de aankomende artsen slechts heel tijdelijk in de periferie zal plaatsvinden. Als afsluiting krijgen we een rondeiding door de medische faculteit, waar we in de snijzaal een echt lijk bekijken, dat al half ontleed is door de studenten. Aan lijken hebben ze hier geen gebrek, want er gebeuren veel ongelukken in het verkeer en lichamen worden vaak niet opgehaald door de familie omdat begraven erg duur is. Indrukwekkend is de ICT-afdeling waar 70 gloednieuwe computers staan voor E-learning. Opgelucht en met nieuwe moed gaan we huiswaarts.

Vrijdagavond, afscheidsavond. We hebben een echte bonte avond voorbereid met liedjes en sketches. Tandarts Eric heeft mooie foto's gemaakt van Tesfaye en Workene, die door Rob via een fotowinkel zijn afgedrukt op groot formaat. Daarna was onze USB stick vergeven van de virussen, maar dat weet je van te voren. De foto's worden met hulp van een mondlapje voor tandartsen omgetoverd in maskers en we spelen het spel: Wie van de drie. Wil de echte Abba Tesfaye opstaan! Tijdens het spel komt Eric binnen met het masker van Workene op en een flink opgevulde dikke buik. Hij gaat languit op de bank liggen met zijn blote voeten op de leuning. De Abba's komen niet meer bij van het lachen. Ik heb verschillende liedjes gemaakt, o.a. op de wijs van Joshua fit the battle: "Tesfaye and the doctors of Rotary, Rotary, Rotary in the house of Peace and Joy". Eén couplet ter illustratie:

The Bisshop said to Workene

Dear Abba, you're too fat

My friend please take some excercise

So your belly will be flat

Na ons optreden is het de beurt aan Tesfaye, want hij heeft beloofd op zijn gitaar te spelen. We hebben hem 's middags horen oefenen en tot onze verbazing komt hij op met de dames uit de keuken en zingen en spelen ze samen een lied. Na afloop zegt hij met een big smile: "So, now you have seen my talent". Het is een geweldig afscheid en Tesfaye zorgt voor 2 flessen Ethiopische wijn. De volgende ochtend pancakes bij het ontbijt en een roerend afscheid waarbij de keukenprinsessen het niet droog houden. Ha, eindelijk vakantie!!

Tesfaye schept zoals altijd de soep op

Volle tafel met alle nieuwe gasten

Optreden van Tesfaye met de keukenprinsessen en Asfouw

VAKANTIE!!

Een oude en een nieuwe Bisschop.

Zondag 10 november is de grote dag. Onze hal is ontruimd, het protret van Paus Franciscus is opgehangen en een grote tafel met allerlei habijten en sjerpen staat gereed. Rond 8 uur 's morgens komen de Abba's en de Bisschoppen aanlopen en de verkleedpartij begint. De nieuwe Bisschop George ziet er prachtig uit in zijn paarse jurk en later met de witte mijter op. Vanuit Addis is ook de Nuntius aangekomen, de speciale ambassadeur van de Paus in Ethiopië. Wij vertrekken naar de kerk om de heren wat privacy te gunnen. Het pad naar de kerk is versierd met vlaggetjes en in de kerk zijn mooie bloemstukken opgesteld die door de Indiase zusters gemaakt zijn. Annet, de vroedvrouw, en ik nemen plaats aan de rechterkant waar de vrouwen zitten. Naast ons zit Christina Maaskant, directeur van een Health Centre in Addis, dat is opgericht door een Belgische katholieke orde. Een leuke vrouw, die voor 5 jaar is gecontracteerd om het Health Centre op te zetten en Rob en ik worden uitgenodigd om tijdens onze terugreis het Centre te bezoeken. Gaan we beslist doen!

Om 9 uur komen de Bisschoppen in optocht binnen, begeleid door gezang van vrouwen en kinderen, en de dienst begint. De brief van de Paus wordt voorgelezen, er wordt veel gezongen en geklapt, de oude Nederlandse Bisschop Theo van Ruijven wordt bedankt en de nieuwe Bisschop George wordt op de bisschopszetel gezet met de staf in de hand. Veel speeches worden zowel in het Oromia als in het Engels gehouden, dus de dienst duurt wel 2 uur en een kwartier. Daarna gaat iedereen mee naar een open grasveld bij de school voor koffie met brood. Een lange rij met marktkraampjes staat langs het pad, want het is een uitstekende gelegenheid om je waar aan de man te brengen. Vervolgens wordt een uitgebreide lunch geserveerd voor wel 200 genodigden en het leuke is dat na die hele rij hotemetoten ook de plaatselijke bevolking een bordje mag volscheppen. Rob en ik raken aan de praat met de oude Bisschop Theo. Hij is een erg leuke man die al bijna 50 jaar in Ethiopië woont en werkt. Zijn thuishaven in Nederland is het Lazaristenklooster in Panningen (bij Venlo) en wij worden van harte uitgenodigd om daar eens een kijkje te nemen en een oud-broeder van hem te bezoeken. We zitten aan een lange tafel en omdat Theo gezellig met ons een kringetje wil vormen schuift hij zijn stoel achteruit en tot onze verbijstering valt hij met stoel en al in een trapgat! Gelukkig zijn het maar 3 treden en blijft hij met zijn stoel achterover hangen, maar de consternatie is groot. Iedereen komt aangerend en er zijn 5 sterke mannen nodig om hem uit zijn benarde positie te bevrijden. Gelukkig heeft hij niets gebroken, maar nog lang daarna komen mensen informeren hoe het met hem is. Hij kan al snel weer lachen en we praten vrolijk verder. 's Avonds eten we bij de buren rollade en gehakt van de geslachte koe samen met onze 2 nieuwe dokters die diezelfde dag arriveren. Ook de vrouw van Dick is meegekomen, dus we zijn inmiddels met z'n achten. De nieuwe dokters nemen hun intrek in het plaatselijke hotel tot wij vertrokken zijn.

Maandag doe ik spreekuur in Derge Clinic samen met de Frits, de nieuwe dokter. Dinsdag kan hij het alleen wel af, dus heb ik mijn handen vrij om verslagen te maken en bureauwerk te doen. Woensdag werk ik met Sister Veronica omdat Annet en Frits de zwangeren controleren. Sr Veronica heeft maar een korte opleiding tot diploma-nurse gevolg en ze heeft niet veel ervaring. Voor mij extra hard werken om haar nog iets bij te brengen en 's avonds ben ik behoorlijk moe. Marlies, de vrouw van tandarts Eric is ook aangekomen, dus het wordt steeds voller. Donderdag mijn laatste klinische les, waarbij ik ontdek dat het goed werkt om de nurses over mijn vragen te laten overleggen in hun eigen taal en daarna het antwoord te laten geven. Zo blijken de "stille" nurses ook een goede inbreng te hebben en minder verlegen te zijn.

Eric, de tandarts, met Abba Workene

Abba Tesfaye temidden van de heren

Bisschop George 

B

Verkleden in onze hal

Pad naar de kerk

Bisschoppen in de kerk

Mooi uitgedost

Nieuwe Bisschop in zijn zetel

Collecte

Hollandse Father Ooms uit Dembi Dolo

Links Father Theo

 

Voorbereidingen voor het feest van Bisschop George.

Sinds 5 dagen is het een drukte van belang rond onze compount. Jarenlang is er niets aan onderhoud gedaan en nu ineens, enkele dagen voor het feest van de nieuwe bisschop, slaat het "opknapvirus" toe. Binnen 1 dag wordt de hele buitenkant van ons huis geschilderd. De volgende dag alle luiken en dakgoten. Geen gedoe van eerst schoonmaken en afschuren, gewoon de zoveelste laag verf over de ouwe zooi heen en klaar is de Abba! Ik moet zeggen: Voor zolang het duurt ziet het er spic en span uit! De laatste dag zijn ze zelfs druk met het cementeren van een looppad van ons huis naar de kerk, zodat de Bisschoppen geen vuile voetjes krijgen. Hopelijk is het wel op tijd droog, anders blijven de Hoge Heren voorgoed in het cement plakken en wordt het een chaos. De Abba's lopen nerveus in en uit, want zelfs de laatste dag komen er nog berichten binnen van priesters die willen komen. Er is gebrek aan slaapplaatsen en aan bedden, zodat de plaatselijke hotels ook afgehuurd worden. Wij besluiten de nieuwe dokters, die komende zondag arriveren, de eerste dagen ook maar in een hotel onder te brengen tot grote opluchting van Abba Tesfaye. Het wordt hem allemaal een beetje te druk! Zaterdagochtend gaan Rob en ik met Tesfaye naar een gloednieuw hotel in Nekemte om 2 kamers te bespreken. Inclusief ontbijt betalen we 250 Birr (10 euro) per kamer per dag inclusief ontbijt. De kamers zijn supermooi met warme douche, echt toilet, tv en wifi. Wat wil een mens nog meer.
Gister is in de tuin van de buren een koe geslacht, want vanavond wordt er een groot buffet opgediend voor alle gasten en morgen na de kerkdienst is er een lunch. Wij zijn voor alles uitgenodigd. De vertrekkende bisschop is een Nederlander, een Lazarist, die al bijna 50 jaar in Ethiopië werkt. Rob heeft hem al ontmoet tijdens een wandelingetje in de tuin en hij vertelde dat er in die tijd gigantisch veel ten goede is veranderd. Er zijn veel nieuwe scholen gebouwd en het merendeel van de kinderen gaat hier naar school. De jongelui die we op straat ontmoeten spreken meestal een aardig mondje engels en willen allemaal verder studeren. Dit is de generatie die het straks voor het zeggen krijgt en dat geeft hoop voor de toekomst van dit land.

Afgelopen week heb ik in Derge kliniek gewerkt. Drukke spreekuren met zo'n 20-35 patiënten. Een leuke jonge nurse, Tinsay, die slim en leergierig is. We zien een heleboel patiënten van wie veel geleerd kan worden. Een vader en moeder komen met een baby die een huidafwijking heeft met veel jeuk. Op het eerste gezicht lijkt het eczeem, maar als ik het kind onderzoek zie ik moeder zichzelf uitgebreid krabben en ook vader heeft jeuk. Bij navraag blijken ook Opa en Oma en 2 andere kinderen jeuk te hebben. Dit is dus scabiës oftewel schurft. Zelfs Tinsay heeft dit nog nooit zo gezien. Zalf voor de hele familie en advies beddengoed te wassen en te strijken en dekens + matrassen 24 uur buiten te luchten. Een oude vrouw komt met klachten over slecht zien. Het blijkt staar en ik weet toevallig dat dit weekend een oogarts opereert in een nabijgelegen kliniek. Ik bel en hoor dat de operatie per oog 500 Birr kost, dat is 20 Euro. Daar moet voor gespaard worden, dus er zal eerst thuis overlegd worden of het geld er wel is. Waar wij achteloos 20 Euro uitgeven voor een nieuw T-shirt moeten mensen hier sparen voor een "nieuw oog", zodat ze hun kleinkinderen weer kunnen zien. Wat een contrast! Op vrijdag geef ik een klinische les over longontsteking, de aandoening waar hier in Ethiopië de meeste kinderen aan overlijden. Sr Veronica, de leidinggevende zuster, en het voltallige personeel is aanwezig. Rob komt assisteren want ik heb een filmpje over longontsteking op zijn computer geladen en na de les laten we het filmpje zien. Iedereen is goed bij de les zodat we met een voldaan gevoel naar huis gaan.

Een knots van een dode python onderweg

Uitje van de zaak

Tijdens de thee in Derge Clinic

Nurse Tinsay

Ons huis wordt opgepimpt

Sluitstuk voor aan de muur

Volgende week werk ik de nieuwe dokter in en gaan Dick en ik ons buigen over de voortzetting van ons project. Vanaf januari proberen we het werk in de kliniek te combineren met het geven van lessen aan toekomstige dokters die vanuit de universiteit stage lopen in het ziekenhuis van Nekemte. Ook willen we proberen specialisten hiernaartoe te halen om in het ziekenhuis te werken en aan het bed les te geven. Dat zal een hele klus worden, maar als het slaagt kan het een goede bijdrage leveren aan de kwaliteit van de Ethiopische dokters en maken wij onszelf overbodig. Zo hoort het ook!