Laatste dag

Vandaag is onze laatste dag in het sterrenhotel in Mombassa waar  we na 3 dagen Kilifi met de taxi afgeleverd zijn. Hier plons je onmiddellijk weer in de "beschaafde wereld". Heerlijke kamer met airco en een kingsize bed, een giga zwembad, ruisende palmen en zeezicht.  's Morgens bij het ontbijt alle soorten fruit en zelfs yoghurt, 's avonds een variatie aan salades en vlees/visgerechten. Hier kan ik de verloren kilo's in no time weer bijspijkeren. Rob gaat 2 ochtenden duiken en ik snorkel met een Kroatisch meisje en 2 Duitsers, die mij bedanken voor Arjen Robben die Duitsland qua voetbal weer op de kaart heeft gezet. Je zwemt tussen de prachtigste vissen in kristalhelder water en Rob ziet zelfs een zeeschildpad. Ik heb ook hier profijt van mijn werkvergunning, want ik ben daarmee "resident" en krijg forse korting op de entree bij nationale parken. Alles is hier nationaal park, dus ook het rif  bij Mombassa, waar gedoken en gesnorkeld wordt.

De stranden zijn hier prachtig met mooi wit zand. Het wemelt van allerlei kraampjes waar kleurige doeken en tassen verkocht worden. Het verschil tussen eb en vloed is spectaculair en de kraampjes moeten zorgen dat ze hun koopwaar opgestroopt hebben als de vloed komt opzetten, anders valt alles letterlijk in het water.

Tijdens onze zonsopgang-wandelingen doen de "beachboys" met hun rastakapsels gymnastiek- oefeningen op het strand  om er zo goed mogelijk uit te zien. Hoofddoel is namelijk een rijke blanke dame te verschalken en het liefst voor langere tijd. We zien dagelijks diverse koppeltjes langsflaneren. Als ik tijdens Rob's duiksessies alleen wandel ben ik ook een gewilde prooi. Gelukkig ben ik van goed gereformeerde huize en zeg ik "Hapana", wat in het swahili NEE betekent. Daar wordt zowaar naar geluisterd.

Langzamerhand zijn we zo afgekickt dat we naar huis kunnen en ik heb zin om terug te gaan. Al met al ben ik 8 weken weggeweest en dat is best lang. Morgen vliegen we naar Nairobi waar we 's avonds gaan eten met Margriet en Bernard. Woensdag terug naar Amsterdam. Brrrrrrr, zal wel koud zijn!

Hotel Mombassa, uitzicht kamer

Rob gaat duiken

De vloed komt op!

Vakantie!

Vrijdag, mijn laatste werkdag, gaan we met een volgeladen jeep naar Bomani. Rob en ik voorin naast chauffeur Peter en Dick met Joseph, Esther en Theresa op de achterbank. Het is warm in het aftanse kerkje en Dick helpt mij met mijn spreekuur door een aantal kindertjes voor zijn rekening te nemen. Rob deelt ballonnen uit en gooit een nieuw exemplaar uit het raam als er eentje knapt. Weer bijzondere patiënen gezien: een 65 jarige vrouw met een buik alsof ze op alledag loopt. Bij navraag blijkt zij bekend met een goedaardige ovariumcyste en ze durft zich niet te laten opereren. Een oude man met buikklachten blijkt een duidelijk voekbare tumor in de buik te hebben. Hem verwijs ik naar Lamu-hospital waar begin maart een "surgery camp" plaatsvindt, waar mensen gratis consult krijgen aangeboden en zo nodig geopereerd worden. Daarnaast opvallend veel pubers met wonden aan de onderbenen zonder duidelijke oorzaak. Ik geeft antibiotica, informeer naar tetanusvaccinatie en reinig de wond met savlon. Ze worden verbonden en krijgen verbandmateriaal mee voor thuis. 's Middags een roerend afscheid van mijn "crew" en voor de laatste keer met Rob, Dick en Folkert naar Three in one. Leuk is dat je zoveel mensen in korte tijd intensief hebt leren kennen, want ook van het meisje dat ons altijd bediende in de kroeg neem ik persoonlijk afscheid. Sammy heeft voor mijn laatste maaltijd zijn spierwitte jasje en koksmuts opgezet en bidt voor een veilige thuisreis en of we volgend jaar maar terug mogen komen. Een laaste biertje op het dakterras onder de prachtige sterrenhemel van Mpeketoni en het is voorbij.

Zaterdag met Peter in de Rotary Jeep naar Mokowe. Dick zit nu voorin op de doktersplaats en ik tussen Rob en Folkert op de achterbank. Jaja, je moet hier je plaats weten. Met de snelboot naar Manda Airport. We zwaaien Dick en Folkert uit die doorvaren naar Lamu en we checken in voor de vlucht naar Malindi. Met een uurtje vertraging landen we rond half 2 in Malindi waar een taxichauffeur op ons wacht met een bord "Rob Maas" in de hand. Omdat we eerst wat willen eten brengt hij ons naar "I love pizza" waar we een heerlijke seafoodpasta bestellen, dan boodschappen doen en op naar onze bestemming in Kilifi. Rob heeft daar voor ons samen een huis gehuurd met een kok . Het is een prachtige locatie, direct aan zee gelegen met een gezellig dakterras waar we kunnen eten en een zwembad in de tuin. Fantastische plek om eens even lekker met z'n tweeën bij te praten en uit te rusten. Nu merk ik pas hoe moe ik ben. Al die nieuwe mensen, al die indrukken, toch ook wel hard werken en de warmte! Het gaat je niet in de "kouwe" kleren zitten. Hier is het heerlijk relaxt: om half 7 's morgens langs het strand lopen en de zon uit de zee zien opkomen, lui bij het zwembad een boekie lezen en 's avonds heerlijke vis, die we bij de plaatselijke visser kopen en door Anthony met knoflook, verse gember en koriander verrukkelijk wordt klaargemaakt. En dan nog het gevoel dat je het verdiend hebt! Dit is heerlijk genieten.

Ballonnen tijdens spreekuur

Afscheid van Theresa

Alle mannen met Sammy

Dakterras in Kilifi

Onze droomvilla in Kilifi

Mpeketoni Hospital

Woensdag een dagje vrij omdat mijn opvolger, dokter Dick, heeft aangeboden mijn spreekuur waar te nemen. Dankbaar maak ik van de gelegenheid gebruik om samen met Rob een ochtend mee te lopen met dr Nyaboga, van huis uit gynaecoloog en momenteel als enige dokter werkzaam in Mpeketoni Hospital. Dit ziekenhuis heeft 2 afdelingen, waar naast mannen en vrouwen ook kinderen opgenomen worden. Los daarvan een Maternity voor verloskundige patiënten.

We lopen met Nyaboga visite in gezelschap van een hoofdzuster met een pak statussen.

Eerst de kinderafdeling. Kinderen met moeders liggen of zitten op roestige bedden met klamboes aan het plafond. De meesten hebben een infuusnaald in de arm, want intraveneus antibiotica is zo’n beetje de standaardbehandeling. Dit is ook nodig want de meeste kinderen hebben een huidontsteking, pneumonie of geinfecteerde brandwonden. De moeder krijgt een recept van dr Nyaboga voor de plaatselijke farmacie, want de medicatie moet zelf gekocht en betaald worden.  Na gemiddeld 2 dagen wordt op pillen overgeschakeld en gaat het infuus eruit.

 Er zit ook een meisje van 8 jaar met een oude man, die niet haar opa maar haar vader blijkt te zijn. Zijn 1^e vrouw is overleden aan AIDS en ook zijn 2^e  vrouw, moeder van dit meisje, is onlangs begraven. Het meisje is HIV positief en wordt behandeld met anti-AIDS middelen. Ze krijgt regelmatig infecties en wordt dan even in het ziekenhuis opgenomen. Brandwonden zijn schering in inslag omdat er op houtskool gekookt wordt en de verlichting bestaat uit kerosinelampen die makkelijk omvallen. Bij epidemieën van diarree ligt de afdeling vol met besmettelijke kinderen.

Op naar de mannenafdeling.  Het merendeel is opgenomen na een ongeval met een kapmes. Wonden in allerlei soorten en maten. Zelfs een slachtoffer van een aanval van een buffel met een enorme hechtwond in zijn bovenbeen. Een oudere man is uit de mangoboom gevallen en heeft veel pijn aan zijn heup. Hij ligt hier al een week en er moet eigenlijk een foto van die heup gemaakt worden, maar dat kan hij niet betalen. Dus wachten op spontaan herstel of geld voor de rontgen.

Vreselijk is het lot van een andere man die uit de palmboom viel en daardoor 2 gebroken polsen en een dwarslesie opliep. Zijn familie laat het afweten en hij wordt door zijn medepatiënten geholpen met eten en op de po gaan. Hoe gaat het verder met zo iemand? Dr Nyaboga weet het ook niet. Hopelijk komt er tzt een familielid opdagen die zich over hem ontfermt.

Dan naar de vrouwenzaal. Hier zit een mooie jonge dame met mogelijk een maagzweer. Ze krijgt maagzuurremmers en wordt naar Mombassa gestuurd voor een maagfoto met bariumpap. Dit wordt in Nederland allang niet meer gedaan. Twee patiënten met slangenbeten en in het volgende bed  een vrouw met suikerziekte en akelige wonden aan haar voeten. De enigeoplossing is de amputatie van enkele tenen, maar daar wil ze niet aan en ze gaat naar huis. Tot mijn verrassing tref ik een van de vrouwen aan die wij 3 weken geleden met de Rotary Jeep na een ongeval naar Mpeketoni hebben gebracht. Ze bleek een gebroken bekken te hebben en heeft gister voor het eerst weer gelopen.

In de Maternity bezoeken we enkele pasbevallen vrouwen en bewonderen de schattige kindjes. De zwangeren liggen  in de kamer ernaast.  Hier ook een 41-jarige vrouw met bloedarmoede, die zwanger is van haar 12^e kind. Vier kinderen zijn overleden en ze vindt  het na 12 zwangerschappen welletjes  en laat zich na de komende bevalling steriliseren. Haar man is het hier gelukkig mee eens. Dr Nyaboga vertelt dat als gynaecoloog zijn hart bij de Maternity ligt en hij de rest er noodgedwongen bij doet. Hij heeft 7 dagen per week en 24 uur per etmaal dienst. Als hij weg is voor een congres is er geen arts beschikbaar voor spoedgevallen en gaan ernstig zieke mensen gewoon dood, want het dichtstbijzijnde ziekenhuis in Lamu is zeker een uur rijden met de auto en nog veel langer met de bus. Simpele Keniaanse logica.

Het was een leerzame dag en ik heb veel bewondering voor het enthousiame waarmee deze dokter Nyaboga onder moeilijke omstandigheden zijn werk doet!

Voor het ziekenhuis

Mijn team bij de Rotary Jeep

Ten afscheid een fruitjuice met samosa's

Rob schrijft thuis

Al snel voelde ik me heel erg thuis hier in Mpeketoni. Doordat de sfeer erg veel herinneringen opriep aan mijn jeugd op Curacao was het eigenlijk gewoon thuiskomen.

Met het medisch team is het met humor ontspannen werken.

Dat veel mensen hun nette jurk aantrekken als ze naar de dokter gaan maakte de wachtkamer bijna feestelijk.  

Ook de nieuwe bemensing van doctorsplaza opende nieuwe vergezichten. Gewoon boven op het terras een heerlijk koele Thusker drinken met prachtig uitzicht over de shamba en de ondergaande zon om 6.30 uur.

's Middags op de fiets naar Lake Kenyatta vlakbij. Had ook Chris nog niet gezien in de 5 weken die ze hier al verbleef. Prachtig meer, Hyppo's en veel vogels en schittterende natuur. Onderweg langs het goedaardige fietspad katoen, kapokplanten, mango's.

Afgelopen week kennis gemaakt met Wim van den Burg, een ex-leraar engels  van "mijn"Groen van Prinsterenlyceum in Vlaardingen. Deze man heeft dank zijn gedrevenheid wonderen verricht voor deze streek met het bouwen van waterputten, scholen en een bloeiende plantage op de shamba waarop ook doctors'plaza staat. Voor wie meer wil weten zie www.wimvandenburg.nl

Heb gezien hoe ze zo'n put maken. Wordt handmatig uitgegraven door de werkers aan een touw naar beneden te laten zakken en emmertjes zand omhoog te halen. En dat tot 15 à 20 meter diep!!

Zodra het zand vochtig wordt wordt er een rond muurtje in gemetseld dat door het gewicht verder zakt bij het dieper uitgegraven.

Samen met de nieuwe Rotary Doctor heb ik het ziekenhuis bezocht dat graag een kinderafdeling wil bouwen.  De kindertjes liggen nu tussen de volwassenen in. Ze hebben daarvoor sponsorgelden nodig. We gaan hun plannen beoordelen en bekijken wat mogelijk is.

Wisseling van de wacht

Afscheid van Bart

In de kerk met Esther

Spreekuur met Theresa en dokter Dick

Rood-Wit-Blauw oftewel Dick-Rob-Folkert

Vrijdag trakteert tandarts Bart zijn dental en mijn medical team als afscheid in Breeze View op een juice en samosa's. De volgende dag gaan Rob en ik naar Manda Airport om hem weg te brengen en de nieuwe tandarts Folkert op te halen. Als we met Peter, de chauffeur, in Mokowe aankomen en op de boot willen stappen naar Lamu belt Folkert vanaf  Nairobi dat zijn vlucht naar Lamu 2 uur vertraging heeft. Van de nood een deugd makend gaan we eerst ons boodschappenlijstje van Sammy afwerken en strijken daarna neer op een terrasje aan de boulevard van Lamu. Dat is geen straf!

Na een roerend afscheid van Bart kijken we met spanning uit naar " de nieuwe". Nou, dat valt niet tegen. Folkert is een geboren Amsterdammer uit een echt tandartsengeslacht. Heeft praktijk gehad in Heiloo en is een sportman, die schaatst, duikt en in het bezit is van een stalen Schokker (voor de nitwits: dat is een zeilboot en wel een platbodem). Raakvlakken genoeg zou ik zeggen. Thuis aangekomen wijden Rob en ik hem in in één van de gewoontes van Doctors Plaza, namelijk  het Tuskeruurtje in "Three in One". Gelukkig is Folkert niet van de blauwe knoop en vanuit de kroeg gaan we door naar Breeze View voor een heerlijke maaltijd bestaande uit vissoep en vis of kip met heel acceptabele frites. Karibu Folkert, je mag blijven.

Als goede zendelingen nemen we onze nieuwe tandarts de volgende dag mee op kerkenpad. Van 10 tot 12.30 uur zijn we onder de pannen en Folkert is zijn hele leven nog niet in zoveel kerken geweest. De laatste kerk die we bezoeken blijkt de kerk van Esther, mijn famacie-medewerkster en van Cecilia, de tandartsassistente. We staan nauwelijks bij de ingang of Esther komt vanuit de kerkbank naar ons toe in een prachtige lange jurk met een grote hoed op. Ze wijst de mannen een plek in de mannenbank en troont mij mee naar haar plaats tussen de vrouwen. Dat wordt dus de hele preek uitzitten. De voorganger preekt toevallig uit het boek Esther en probeert ook nog half verstaanbaar een Engelse samenvatting te geven. De dienst wordt besloten met een optreden van het jeugdkoor, dat net een eerste cd heeft opgenomen in een heuse studio. Volume 1 staat erop, dus er gaan ongetwijfeld meer cd's volgen. Natuurlijk kopen wij ter plekke de cd en doneren gul voor het koor.

Dan is het wachten op dokter Dick, de baas van de Rotary Doctors. Hij arriveert zondag rond half 5 en is al meermalen hier geweest. Het klikt wonderwel tussen ons allen en 's avonds zit ik met 4 mannen aan tafel, want ook Sammy is weer present. Wel druk hoor na de rustige weken met Bart. Geen sudoku's of rummicuppen, maar zaken betreffende de organisatie van RDN doorspreken met Dick en plannen maken voor de toekomst.  Een bijzondere ervaring om met zoveel verschillende, tot dan toe onbekende mensen als een grote familie in één huis te wonen.

QAT

Na het werk neemt mijn team mij mee naar Lucy, die een cafeetje runt in de woonplaats van Theresa, Hongwe. Haar dochter staat achter de bar en er wordt voor iedereen een groot glas mangosap ingeschonken. Lucy blijkt tevens hoofd van de Primary School in Hongwe te zijn en nodigt mij uit haar school te bezoeken. We maken een afspraak en ik bied aan de sapjes te betalen. Voor 5 glazen moet ik 100 KES (= 1 euro) afrekenen.  Zo kun je hier nog eens trakteren! De daaropvolgende maandag ga ik met mijn team naar de school en we worden hartelijk ontvangen door Lucy, die in een tiptop mantelpak met klein handtasje rondloopt. Ze introduceert mij in alle klassen met de woorden: Are you glad that the Daktari is visiting your class? Iedereen antwoordt braaf:  Yes,  headmistress. Say welcome to the daktari. Welcome, Daktari. Would you like the daktari to come back here? Yes, headmistress! Dus een heel spontane ontvangst, hihi. Zo gingen we alle klassen rond en in de hoogste 3 klassen zei Lucy onverwacht: This Daktari will come again and give a course about drugg-addiction. Oooooooooo, gaat dat hier zo? Na afloop krijgen we een flesje cola van Lucy en ik vraag wat benauwd wat ze zich bij zo’n les voorstelt. Ze vertelt dat  Keniaanse kinderen zo rond de leeftijd van 12-14 jaar met drugs in aanraking komen en dat het belangrijk is van een deskundigete horen wat de gevaren zijn. We spreken af dat ik over 2 weken de les zal geven en ik probeer zelf zoveel mogelijk info over dit onderwerp te verzamelen. Van enkele werknemers van Wim begrijp ik dat een van de belangrijkste drugs in Kenia miraa heet. Het is een plant waarvan de blaadjes worden gekauwd en het staat bij ons bekend als Qat. Het heeft een stimulerend effect, milder dan amfetamine, maar sterker dan koffie. Dit zuig ik niet uit mijn duim, maar heb ik opgestoken uit materiaal dat mijn maten Hans en Gert voor mij verzameld en uitgeprint hebben. Ook Martijn mailt mij websites door  met informatie en Rob komt zelfs met een pak folders over alcohol, roken, wiet en cocaine aan van het Trimbosinstituut. Een goed netwerk doet wonderen en ik voel me zo best in staat hier in Kenia een verantwoord lesje over drugg-addiction in elkaar te draaien. Maar zoals dingen in Afrika gaan: Theresa meldt vandaag dat Lucy met haar dochter naar Nairobi is en dat op de afgesproken datum de school een dagje naar de dierentuin gaat. Dus het praatje gaat niet door. Graag volgend jaar! Nou ja......................... Iedereen die zich voor mij heeft uitgesloofd: Asante sana!

Ook verzamelaars van kinderkleding en knuffels hartelijk dank. Jullie moeten de blije gezichten eens zien als er kleertjes of speelgoedbeesten tevoorschijn komen. De dochter van Peter heeft afgelopen nacht heerlijk geslapen met een pandabeer in haar armen en een ongehuwde moeder die het niet breed heeft  is in de wolken met een geruit broekje en T-shirt voor haar zoon.

Sinds gister staan er  overdag echte Masai-krijgers als bewakers bij de poort van Farmers Court waar wij wonen. De 4 zien er kleurrijk uit met hun rode omslagdoeken en mogen van Wim in een huisje op het terrein wonen. Ze zijn blij dat ze werk hebben en een dak boven hun hoofd, want ze zijn op de bonnefooi hiernaartoe gekomen om werk te zoeken. Zo kloppen er elke dag wel mensen aan de deur bij Wim om schoolgeld te vragen voor hun kinderen of eten voor hun gezin. Ik zie gelukkig weinig ondervoede kinderen op mijn spreekuur, maar er is toch veel armoede en lang niet alle kinderen gaan naar school.

Hierbij enkele foto’s van het uitzoeken en uitdelen van de kinderkleertjes en een plaatje van onze masai-askari’s.

Dokter Rob schrijft

Gisteravond heeft Sammy voor dokter Rob gebeden. Vandaag waag ik me dan ook met gerust hart aan de eerste kennismaking met de patiëntenzorg. Reis met de echte daktari Chris, zoals het behoort voorin naast de chauffeur, met de Jeep van de Rotary Doctors Nederland naar de Grace Pefa Church in Majembemi.

Tijdens de rit kennisgemaakt met het team, waarmee Chris al vier weken met veel plezier heeft gewerkt. Het voelt meteen vertrouwd en Chris haar verslagen komen tot leven.

In de kerk zijn de banken opzij gezet voor de dienst van de zorg. Bescheiden aan de voet van de kansel, achter het scherm van landbouwplastic en rechtstreeks op kale aarde,  wijdt dokter Christmas, in kleurrijke kikoi, zich aan haar patiënten. Met zuster Theresa vindt de overdenking plaats over wat er aan diagnostiek en  therapie geofferd moet worden.

Intussen mag ik met fototoestel dit kleurrijke gebeuren vastleggen. Rondlopend zie heel veel heel rustig wachtende mensen op het erf zittend op de grond en dichter bij de kerk op banken. De meesten zijn lopend gekomen. Een enkeling op een stevige oude fiets of brommertje. De enige auto die er staat is onze jeep.

Dan roept Peter de wachtenden om zich heen en vertelt hen hoe er wordt gewerkt. Alle mensen hebben hun eigen patiëntendossier(schriftje) bij zich. De vrijwilligers wegen, (oor)temperaturen en innen  de eigen bijdrage. De hiermee ingevulde schriftjes gaan dan naar Theresa, waar Chris naast zit. Dan roept Theresa, vanuit de "spreekkamer", met luide stem de eerste patiënt op. Die snelt naar de dokter,die hen met een hartelijk Karibu verwelkomt en volgens goede hollandse gewoonte de patiënt een hand geeft. De meesten zijn aangenaam verrast. Een enkeling is zo verrast dat ze op de uitgestoken hand reageert door er geld in te willen stoppen als betaling voor het recept. Theresa stelt in Swahili de vragen, overlegt met Chris die,na aanvullende vragen, bepaalt wat er gaat gebeuren.

Dan worden ze door Joseph in de vinger geprikt en wordt bloed op het glaasje gedaan. Vooral bij de kinderen levert dat aandoenlijke taferelen op. Mooie traantjes op die schitterende zwarte gezichtjes. Huilende kindjes worden snel aan de borst gelegd die hier makkelijk beschikbaar is en wonderen verricht. Eén jongetje sprint, bij het zien van Joseph, de kerk uit en wordt na een achtervolging in de busch door zijn moeder teruggebracht om alsnog zijn lot te ondergaan. Joseph laat mij zien hoe malaria onder de microscoop eruit ziet.

De resultaten worden worden aan Chris gegeven, waarna zij de medicatie bepaalt en ik het schriftje naar Esther en Pieter breng die medicijnen verstrekken uit de steeds leger wordende container. Iedere keer als ze luid de naam van een patiënt roepen komt er ergens een patiënt in beweging. Door het open kozijnen hoor je duidelijk wie er aan de beurt is.

Als iedereen geweest is wordt de praktijk weer ingepakt en vertrekken we naar het Doctors Plaza waar, nadat de crew is vertrokken we even rust hebben voordat op de fiets "Three in one" wordt opgezocht. Op tijd terug nog een Tusker met Sammy en dan de geweldige vegetarische maaltijd die Sammy voor ons op tafel zet. Maar eerst bidden!!!